Osmanlı İmparatorluğu’nun geri kalışı, çoğu zaman teknik yetersizlikler ya da dış baskılarla açıklansa da asıl neden yapısal ve zihinsel rekabet eksikliğidir. Devletin merkezî gücü koruma refleksi, kendi dışında ekonomik ve siyasal güç merkezlerinin oluşmasını sistemli biçimde engellemiş; güçlü aileler, sermaye sınıfları ve kurumsal denge mekanizmaları doğamamıştır. Avrupa’da aristokrasi, burjuvazi ve ticaret sınıfı arasındaki rekabet ilerlemenin motoru olurken; Osmanlı’da sadakat, rekabetin yerini almıştır. Sermaye birikimi kalıcılaşamamış, girişimcilik kültürü zayıflamış, ticaret Müslüman toplum nezdinde itibarsızlaşmıştır. Bu yapı reformların tabana yayılmasını, beşeri sermayenin güçlenmesini ve kurumların kendini onarmasını engellemiştir. Bugün Türkiye’nin hâlâ merkezî karar alma, zayıf rekabet ve ürkek sermaye sorunlarıyla yüzleşmesi, bu tarihsel mirasın devamı niteliğindedir.
Makalenin tamamı için:
Tam Metni Görüntüle
